Người lớn tuổi ở nhiều vùng kể rằng ngày trước tổ ong dú hoang dễ gặp hơn nhiều: trong hốc cây, vách đất, tường nhà cũ.
Bây giờ thì hiếm hơn. Và điều đó liên quan tới cả người nuôi chứ không chỉ tới môi trường.
- Mất chỗ làm tổ tự nhiên là nguyên nhân hàng đầu
- Nguồn hoa nền bị dọn hằng năm cũng ảnh hưởng lớn
- Việc bắt tổ hoang về nuôi làm giảm thêm
- Đàn hoang là nguồn giống cho tương lai
Bốn nguyên nhân chính
Mất chỗ làm tổ: cây già bị chặt, tường nhà cũ được xây lại, bờ đất bị san. Ong dú cần hốc kín để làm tổ, và những chỗ đó đang ít dần.
Mất nguồn hoa nền: thực bì bị dọn hằng năm, cỏ dại bị phun thuốc diệt. Đàn hoang không có ai cho ăn bổ sung nên phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn tự nhiên.
Thuốc bảo vệ thực vật: đàn hoang cũng nằm trong bán kính phun như đàn nuôi, mà lại không được ai chọn chỗ đặt giúp.
Bắt tổ hoang về nuôi: cách lấy phổ biến thường phá vỡ cấu trúc tổ, đàn không sống nổi sau đó.
| Nguyên nhân | Mức ảnh hưởng | Có thể giảm không |
|---|---|---|
| Mất chỗ làm tổ | Rất lớn | Có, bằng cách giữ cây già |
| Mất nguồn hoa nền | Rất lớn | Có, bằng cách giữ thực bì |
| Thuốc bảo vệ thực vật | Lớn | Có, phun cục bộ và đúng giờ |
| Bắt tổ hoang về nuôi | Lớn | Có, mua tổ đã nhân giống |
| Thay đổi khí hậu | Chưa rõ mức | Khó ở quy mô cá nhân |
Vì sao người nuôi nên quan tâm
Nghe có vẻ đây là chuyện môi trường chung, không liên quan tới trại của mình.
Nhưng đàn hoang chính là nguồn giống gốc. Mọi đàn đang nuôi đều bắt nguồn từ đó, và khi cần đa dạng nguồn thì cũng phải quay lại đó.
Nếu quần thể hoang trong vùng cạn kiệt thì nguồn giống chỉ còn quanh quẩn giữa các trại, và sau nhiều năm sẽ mất đa dạng.
Ngoài ra vùng nào còn nhiều đàn hoang thì đó là dấu hiệu vùng ấy còn nguồn hoa và môi trường tốt, tức là cũng tốt cho đàn nuôi.
Người nuôi làm được gì
Giữ lại cây già trong vườn thay vì chặt hết. Hốc cây là chỗ làm tổ chính của đàn hoang.
Giữ thực bì ở góc vườn và bờ rào, đừng phát trụi toàn bộ. Ở Tây Nguyên thì mùa hoa ngắn nên đàn có ít thời gian tích trữ trong năm, nên phần này càng đáng làm.
Hạn chế phun thuốc, hoặc phun cục bộ và sau khi ong đã về.
Và quan trọng nhất: mua tổ từ trại đã nhân giống thay vì đi bắt tổ hoang.
Bốn việc này không tốn gì mà lại có ích cho cả đàn nuôi của mình.
Chuyện bắt tổ hoang
Nhiều người thấy tổ hoang trong tự nhiên thì muốn mang về nuôi, nghĩ là không tốn tiền.
Nhưng tỉ lệ thành công thấp. Việc lấy tổ hoang thường phá vỡ cấu trúc tổ và làm mất chúa, nên đàn không hồi được.
Kết quả là mất một đàn hoang mà cũng không được đàn nuôi.
Nếu bắt buộc phải di dời một tổ hoang, ví dụ khi phá công trình cũ, thì nên nhờ người có kinh nghiệm và làm thật cẩn thận.
Còn để có tổ nuôi thì mua từ trại đã nhân giống là cách hợp lý hơn nhiều.
Ghi nhận những gì thấy được
Nếu trong vùng còn tổ hoang thì đó là thông tin đáng ghi lại: ở đâu, trong loại hốc nào, loài nào.
Sau vài năm nhìn lại là biết quần thể trong vùng đang tăng hay giảm.
Chia sẻ với người nuôi khác trong vùng cũng có ích, vì đó là dữ liệu mà không ai khác có.
Ở Ong Giống, những tổ hoang gặp được quanh vùng đều được ghi lại vị trí và tình trạng, chứ không đụng tới.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Bắt tổ hoang về nuôi vì nghĩ không tốn tiền
- Chặt hết cây già trong vườn cho gọn
- Phun thuốc diệt cỏ toàn bộ khu vực
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tổ hoang ngày càng hiếm?
Chủ yếu do mất chỗ làm tổ và mất nguồn hoa nền.
Có nên bắt tổ hoang về nuôi không?
Tỉ lệ thành công thấp và làm giảm quần thể tự nhiên. Nên mua tổ đã nhân giống.
Gặp tổ hoang thì nên làm gì?
Ghi lại vị trí và để nguyên. Nếu buộc phải di dời thì nhờ người có kinh nghiệm.
Người nuôi giúp được gì?
Giữ cây già, giữ thực bì, hạn chế phun thuốc, và không bắt tổ hoang.
Đàn hoang có liên quan gì tới trại của mình?
Đó là nguồn giống gốc và là chỉ dấu về chất lượng môi trường trong vùng.