Từ mua tổ ong giống đến tự nhân: cách nghĩ đổi gì

Hầu hết người nuôi ong dú bắt đầu bằng việc mua tổ giống. Năm đầu vui vì có ong, năm sau muốn thêm thì lại đi mua. Đến một lúc, câu hỏi tự đặt ra: tiếp tục mua, hay tự tách từ những đàn đã có? Người đi từ chỗ chỉ mua giống sang tự nhân giống vài năm sẽ thấy cách nghĩ về chuyện mua tổ đổi rất nhiều, và chính điều đó giúp tiêu tiền mua giống khôn hơn.

Lúc còn là người mua: nhìn giá, nhìn số tổ

Khi chỉ đi mua, người ta so tổ chủ yếu bằng giá và kích thước. Tổ to, giá mềm là hấp dẫn. Vài năm sau mới thấy rõ những chi phí không ghi trên giá: tổ vừa tách đã giao, chở đường xa lúc nóng, đặt về vườn không hợp, chết trong tháng đầu. Một tổ hỏng không chỉ mất tiền mua mà còn mất trọn một mùa lẽ ra đã có đàn để tách.

Từ đó tiêu chí mua đổi: hỏi tổ đã tách bao lâu, đàn mẹ ra sao, chở thế nào, người bán có hướng dẫn sau khi giao không. Bảng giá tham khảo và các yếu tố làm giá tổ chênh nhau có ở chuyên mục Giá tổ tham chiếu.

Mua tiếp hay tự tách: so trên cùng một bàn

Không có cách nào thắng tuyệt đối. Điều thay đổi sau vài năm là người nuôi dùng mỗi cách đúng chỗ, thay vì mặc định đi mua.

Những bước chuyển từ người mua sang người tự nhân

1. Năm đầu, giữ chứ chưa tách. Nuôi vài tổ mua về qua trọn một năm để biết đàn sống thế nào qua mùa khó của vùng.
2. Chọn ra đàn mẹ. Đàn nào hồi nhanh sau mùa khó, ít bị kiến ruồi quấy, ong ra vào đều thì đánh dấu.
3. Tách thử một đàn vào mùa thuận. Chọn lúc vườn có hoa đều, trời ráo; chỉ tách đàn dư sức rõ.
4. Theo dõi tổ con vài tuần. Ghi lại nhịp ra vào, việc đắp cửa, bọng nhộng mới.
5. Nhân rộng dần. Khi tách thử thành công đều, mới tăng số đàn chia mỗi mùa, luôn để lại vài đàn nguyên.

Kỹ thuật chia tổ chi tiết có ở chuyên mục Nhân đàn.

Khi nào vẫn nên mua tổ giống

Tự nhân giống không có nghĩa là thôi mua hẳn. Người nuôi lâu năm vẫn mua trong vài trường hợp:

• Muốn mở rộng nhanh hơn tốc độ tự tách cho phép.
• Mất đàn gốc sau một mùa bất lợi, cần dựng lại nền.
• Muốn có thêm đàn từ nguồn khác cùng khí hậu để chọn đàn mẹ tốt hơn.
• Người mới cần một tổ đã nuôi ổn định làm mẫu để học.

Khi mua trong những trường hợp này, tiêu chí đã khác hẳn năm đầu: ít tổ hơn, chọn kỹ hơn, sẵn sàng trả cho tổ đã đứng vững thay vì tổ rẻ vừa tách.

Mua tổ giống để làm vốn nhân đàn

Nếu đang tìm vài tổ khoẻ để làm đàn mẹ, nên chọn nơi nuôi tổ tại chỗ và nói rõ tình trạng từng tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nuôi tại trại, cùng mật ong dú, hộp quà mật và các sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Khi đàn đã nhân đủ và có tổ dư, người nuôi cũng có thể đăng bán lại trên chợ mua bán tổ giữa người nuôi.

Câu hỏi thường gặp