Trại nào cũng mất đàn. Điều đáng nói không phải chuyện mất mà là sau đó có thay đổi được gì không.
Nhìn lại thì phần lớn nguyên nhân lặp lại, và sửa được nguyên nhân thì số lần mất giảm hẳn.
- Kiến và tách sớm là hai nguyên nhân phổ biến nhất
- Nguyên nhân thường lặp lại ở cùng một vị trí hoặc cùng một cách làm
- Ghi lại mới lần được, vì nguyên nhân xảy ra trước đó vài tháng
- Sự cố đầu là học phí, sự cố thứ hai cùng nguyên nhân mới là lỗi
Những nguyên nhân lặp lại
Kiến vào tổ mới tách: đây là nguyên nhân số một. Tổ mới tách quân ít, nhựa cây chưa trám kín, mà lại là lúc mình dễ quên kiểm.
Tách sớm hoặc tách sai mùa: cả hai bên đều không đủ sức, và nếu gặp mùa khó ngay sau đó thì mất cả hai.
Chia lệch khi tách: một bên không có ấu trùng non nên không gây được chúa.
Chỗ đặt sai: cả một cụm cùng kém trong khi cụm khác vẫn ổn.
Thu quá tay: đàn suy vào mùa khó, và hậu quả lộ ra vài tháng sau khi thu.
| Nguyên nhân | Lộ ra khi nào | Đã sửa gì |
|---|---|---|
| Kiến vào tổ mới tách | Trong vài ngày | Kiểm hằng ngày tuần đầu sau tách |
| Tách sai mùa | Sau vài tháng | Chỉ tách giữa tháng 5 đến tháng 10 |
| Chia lệch | Sau sáu tuần | Chia theo vùng ấu trùng |
| Chỗ đặt sai | Sau vài tháng | Đổi chỗ thử, dời cả cụm |
| Thu quá tay | Vào tháng 1 đến tháng 3 | Ghi lượng thu từng tổ |
| Đàn mới mua bị can thiệp nhiều | Trong tháng đầu | Dặn kỹ ba việc |
Vì sao khó lần ra nguyên nhân
Vấn đề luôn lộ ra muộn hơn thời điểm nó bắt đầu.
Thu mật cuối tháng 5 đến tháng 10, đàn suy vào tháng 1 đến tháng 3, cách nhau vài tháng. Không có sổ thì không ai nối được hai chuyện đó với nhau.
Tách đàn giữa mùa, mất chúa lộ ra sau sáu tuần.
Vì vậy khi thấy đàn hỏng, phần lớn người mới đổ cho thời tiết hoặc cho giống, trong khi nguyên nhân nằm ở việc mình đã làm từ mấy tháng trước.
Đây là lý do sổ ghi chép đáng giá hơn vẻ ngoài của nó rất nhiều.
Cách lần theo
Mở sổ và đọc ngược lại vài tháng trước thời điểm đàn bắt đầu suy.
Xem đã làm gì với tổ đó: thu mật bao nhiêu, tách khi nào, có mở thùng nhiều không.
Xem cả các tổ khác cùng khu có bị không. Nếu cả cụm cùng suy thì vấn đề ở vị trí.
Xem thời tiết trong quãng đó: có đợt mưa dài, có đợt nắng gắt bất thường không.
Sau vài lần làm như vậy thì phần lớn nguyên nhân lộ ra khá rõ.
Những gì đã sửa
Ở Ong Giống, mỗi lần mất đàn đều được ghi lại, và những ghi chép đó dẫn tới vài thay đổi cố định.
Kiểm chống kiến hằng ngày trong tuần đầu sau khi tách, thay vì hằng tuần như bình thường.
Chỉ tách trong giữa tháng 5 đến tháng 10, không tách muộn hơn.
Ghi lượng mật thu của từng tổ để đối chiếu vào cuối mùa khó.
Và dời hẳn một cụm sang khu khác sau khi phép thử đổi chỗ cho thấy vị trí cũ có vấn đề.
Bốn thay đổi này đều bắt nguồn từ những đàn đã mất.
Chấp nhận một tỉ lệ nhất định
Không thể về không. Năm nào cũng có vài đàn hỏng vì lý do ngoài tầm kiểm soát.
Thời tiết cực đoan, vườn bên phun thuốc, hoặc đơn giản là đàn yếu bẩm sinh.
Điều cần phân biệt là mất vì nguyên nhân lặp lại và mất vì chuyện ngoài ý muốn.
Nhóm thứ nhất thì sửa được. Nhóm thứ hai thì chỉ có thể giảm bớt rủi ro chứ không loại trừ.
Người nuôi lâu năm không cố đưa tỉ lệ về không, mà tập trung vào việc không lặp lại cùng một lỗi.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Không ghi lại nên năm sau lặp lại đúng lỗi cũ
- Đổ cho thời tiết hoặc cho giống khi chưa lần nguyên nhân
- Cố đưa tỉ lệ mất đàn về không
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân mất đàn phổ biến nhất là gì?
Kiến vào tổ mới tách, và tách sớm hoặc sai mùa.
Vì sao khó biết nguyên nhân?
Vì vấn đề lộ ra muộn hơn thời điểm nó bắt đầu, thường vài tháng.
Không có sổ thì lần được không?
Rất khó. Nên bắt đầu ghi từ bây giờ để năm sau có căn cứ.
Tỉ lệ mất đàn bao nhiêu là bình thường?
Vài phần trăm với người có kinh nghiệm. Người mới thường cao hơn.
Ở Ong Giống đã sửa được gì?
Kiểm kiến hằng ngày sau tách, chỉ tách giữa mùa mưa, và ghi lượng thu từng tổ.