Một đàn ong dú không giữ nguyên sức quanh năm. Nó lên xuống theo nguồn hoa, và nhịp đó khá đều đặn qua các năm.
Hiểu nhịp thì không hoảng khi đàn chững, và biết lúc nào nên làm gì.
- Đàn lên mạnh nhất trong tháng 5 đến tháng 10 khi nhiều hoa
- Chững lại trong tháng 1 đến tháng 3 là bình thường
- Chúa giảm đẻ khi thiếu nguồn, tăng lại khi có hoa
- Mọi việc của người nuôi nên bám theo nhịp này
Chu kỳ một năm
Đầu tháng 5 đến tháng 10: hoa dại và cây bụi bung lên, đàn bắt đầu hồi sau mùa khó. Chúa đẻ mạnh trở lại.
Giữa mùa mưa: đàn lên nhanh nhất trong năm. Quân đông, dự trữ tích dần. Đây là lúc tách đàn.
Cuối mùa mưa: nguồn hoa thưa dần nhưng dự trữ đã dày. Đây là lúc thu mật.
Đầu tháng 11 đến tháng 4: đàn ổn định, bắt đầu sống dè.
tháng 1 đến tháng 3: chững lại rõ, chúa giảm đẻ, quân hao dần. Đàn sống bằng dự trữ.
| Giai đoạn | Đàn ra sao | Người nuôi làm gì |
|---|---|---|
| Đầu tháng 5 đến tháng 10 | Bắt đầu hồi | Gia cố, kiểm tổng thể |
| Giữa tháng 5 đến tháng 10 | Lên nhanh nhất | Tách đàn |
| Cuối tháng 5 đến tháng 10 | Dự trữ dày | Thu mật |
| Đầu tháng 11 đến tháng 4 | Ổn định, sống dè | Chống kiến, che nắng |
| tháng 1 đến tháng 3 | Chững lại, hao quân | Không đụng tới đàn |
| Cuối tháng 11 đến tháng 4 | Chớm hồi | Chuẩn bị mùa mới |
Chúa đẻ theo nguồn hoa
Đây là cơ chế điều chỉnh tự nhiên của đàn.
Khi nguồn hoa dồi dào, ong thợ mang về nhiều phấn, chúa đẻ mạnh và đàn tăng quân.
Khi nguồn cạn, lượng phấn giảm, chúa giảm đẻ theo. Đàn tự thu hẹp lại cho vừa với khả năng nuôi.
Đây không phải bệnh mà là cách đàn tự bảo vệ. Nếu chúa cứ đẻ mạnh khi không có gì nuôi thì cả đàn sẽ kiệt.
Hiểu điều này thì không hoảng khi thấy đàn chững trong mùa khó.
Vì sao không nên can thiệp theo nhịp ngược
Nhiều sai lầm của người mới đến từ việc làm ngược nhịp.
Tách đàn trong tháng 1 đến tháng 3 khi đàn đang thu hẹp. Thu mật khi đàn đang cần dự trữ. Mở thùng kiểm tra khi đàn đang tiết kiệm mọi thứ.
Mỗi việc đó đều lấy đi sức của đàn đúng lúc chúng không có gì bù lại.
Ngược lại, làm đúng nhịp thì mọi thứ dễ hơn: tách khi đàn đang sung, thu khi dự trữ đã dày, để yên khi đàn đang co lại.
Nhịp lệch theo năm
Khung chung là vậy, nhưng năm nào cũng lệch ít nhiều.
Năm mưa sớm thì mọi mốc dịch lên. Năm khô kéo dài thì lùi lại.
Ở Tây Nguyên thì mùa hoa ngắn nên đàn có ít thời gian tích trữ trong năm, nên biến động giữa các năm khá rõ.
Vì vậy cách chắc nhất là nhìn hoa chứ không nhìn lịch. Thấy cà phê và muồng bắt đầu nở thì biết mùa đã tới, bất kể tháng mấy.
Ghi lại mốc mỗi năm thì sau vài mùa có lịch riêng cho vườn nhà.
Nhịp cũng khác giữa các vùng
Ở vùng có mùa mưa dài thì đàn có nhiều tháng để tích trữ.
Ở vùng khô hạn kéo dài thì quãng chững lại dài hơn và đàn phải dè hơn.
Ở vùng có mùa lạnh thì có thêm một quãng khó nữa ngoài quãng thiếu hoa.
Vì vậy hướng dẫn chung về lịch tháng thường không áp được, và mỗi vùng phải có lịch riêng.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Hoảng khi thấy đàn chững trong mùa khó
- Tách đàn hoặc thu mật ngược nhịp mùa
- Bám lịch tháng thay vì nhìn hoa thật ngoài vườn
Câu hỏi thường gặp
Đàn chững lại trong mùa khô có sao không?
Bình thường. Đó là cách đàn tự thu hẹp cho vừa với nguồn.
Vì sao chúa giảm đẻ?
Vì lượng phấn mang về giảm, đàn tự điều chỉnh để không kiệt sức.
Có nên cho ăn để chúa đẻ mạnh trong mùa khó không?
Không nên. Đó là đi ngược nhịp tự nhiên và thường phản tác dụng.
Nhịp mùa có giống nhau mọi năm không?
Khung chung giống nhau nhưng lệch ít nhiều tuỳ thời tiết từng năm.
Làm sao có lịch riêng cho vườn mình?
Ghi lại mốc hoa nở mỗi tuần trong một năm.