Một đàn ong dú vận hành như một cơ thể: mỗi thành phần một việc, và mất một phần thì cả đàn ảnh hưởng.
Hiểu cấu trúc đó thì đọc được nhiều hơn từ những gì nhìn thấy ở cửa tổ.
- Chúa chỉ làm một việc: đẻ trứng
- Ong thợ đảm nhận gần như mọi việc còn lại
- Ong thợ đổi việc theo tuổi chứ không cố định một nghề
- Ong đực chỉ xuất hiện vào một số thời điểm
Ba thành phần
Chúa: một con duy nhất trong đàn, việc chính là đẻ trứng. Không chỉ huy đàn theo kiểu ra lệnh, mà giữ sự ổn định qua chất tiết ra.
Ong thợ: chiếm gần như toàn bộ đàn, đều là con cái không sinh sản. Chúng làm mọi việc còn lại.
Ong đực: xuất hiện vào một số thời điểm nhất định, việc duy nhất là giao phối. Không tham gia việc trong tổ.
Mất chúa thì đàn suy dần. Mất quá nhiều ong thợ thì đàn cũng không vận hành nổi.
| Thành phần | Số lượng | Việc chính |
|---|---|---|
| Chúa | Một con | Đẻ trứng, giữ ổn định đàn |
| Ong thợ trẻ | Nhiều | Việc trong tổ |
| Ong thợ lớn tuổi | Nhiều | Kiếm ăn, gác cửa |
| Ong đực | Theo thời điểm | Giao phối |
| Ấu trùng | Thay đổi theo mùa | Lứa kế cận |
Ong thợ đổi việc theo tuổi
Đây là điểm thú vị mà nhiều người không biết.
Ong thợ mới nở thì làm việc trong tổ: dọn dẹp, nuôi ấu trùng, xây và trám bằng sáp và nhựa cây.
Lớn hơn chút thì ra gác cửa, đứng ở miệng ống canh chừng.
Già hơn nữa mới ra ngoài kiếm ăn. Đó cũng là giai đoạn nguy hiểm nhất và thường là giai đoạn cuối đời của chúng.
Vì vậy khi thấy ong ra vào nhộn nhịp, đó là lớp ong đã lớn tuổi. Còn ong non thì đang làm việc bên trong.
Đọc được gì từ điều này
Đàn khoẻ thì có đủ ong ở mọi lứa tuổi: lớp trẻ làm trong tổ, lớp già ra kiếm ăn.
Nếu chúa ngừng đẻ thì lớp trẻ không được bổ sung. Vài tuần sau, lớp đang kiếm ăn già đi và chết dần mà không có ai thay.
Đó là lý do đàn mất chúa vẫn ra vào bình thường trong vài tuần rồi mới sụp nhanh.
Hiểu điều này thì hiểu vì sao mốc bốn đến sáu tuần lại quan trọng khi theo dõi tổ mới tách.
Ong đực xuất hiện khi nào
Không phải lúc nào trong đàn cũng có ong đực.
Chúng được nuôi vào những giai đoạn nhất định, thường khi đàn sung sức và có điều kiện.
Thấy ong đực ở cửa tổ hoặc bay quanh là dấu hiệu đàn đang ở giai đoạn sinh sản, thường là tín hiệu tốt.
Với người nuôi thì không cần làm gì với chuyện này, chỉ ghi nhận như một dấu hiệu về tình trạng đàn.
Vì sao gọi là ong xã hội
Không con nào tự sống được một mình. Chúa không kiếm ăn, ong thợ không sinh sản.
Cả đàn hoạt động như một đơn vị: điều hoà nhiệt độ tổ, phân công việc, phòng thủ chung.
Vì vậy khi đánh giá thì phải nhìn cả đàn chứ không nhìn từng con.
Và cũng vì vậy mà việc tách đàn phải chia sao cho mỗi bên vẫn là một đơn vị đủ vận hành, chứ không chỉ là chia đôi số lượng.
Những chỗ người nuôi hay vấp
- Nhìn từng con ong để đánh giá đàn
- Nghĩ ong ra vào nhiều là đàn có nhiều ong non
- Lo lắng khi thấy ong đực trong đàn
Câu hỏi thường gặp
Đàn ong dú có bao nhiêu con?
Tuỳ loài và tuỳ sức đàn, nhưng thường ít hơn đàn ong mật nhiều.
Ong thợ sống được bao lâu?
Tuỳ loài và tuỳ mùa. Giai đoạn ra ngoài kiếm ăn thường là cuối đời của chúng.
Thấy ong đực có phải đàn sắp chia không?
Không hẳn. Thường chỉ là dấu hiệu đàn đang sung sức.
Ong thợ có đẻ được không?
Bình thường thì không. Đàn mất chúa lâu ngày có thể xuất hiện hiện tượng bất thường.
Vì sao đàn mất chúa vẫn ra vào bình thường vài tuần?
Vì lớp ong đang kiếm ăn vẫn còn, chỉ khi chúng già đi mà không có lớp thay thì đàn mới sụp.